Choć tytułowy frazeologizm tyczy się zwykle doszukiwania problemów tam, gdzie ich nie ma, to w przypadku „nieszczelnego jelita” poszukiwania te będą słuszne. Wspomniane zaburzenie może być bowiem nie tylko przyczyną dolegliwości ze strony układu pokarmowego, ale także może wiązać się z szeregiem innych chorób.

Zespół nieszczelnego jelita” jest nazwą potoczną (z ang. leaky gut syndrome) używaną w terminologii medycyny niekonwencjonalnej. Synonimem do niej jest „nadmierna przepuszczalność jelitowa” wykorzystywana w terminologii medycyny akademickiej. Termin ten odnosi się do sytuacji, gdzie mamy do czynienia z uszkodzoną barierą jelitową, na skutek czego jelito staje się bardziej przepuszczalne dla substancji takich jak patogeny, toksyny czy inne antygeny.

Barierę jelitową stanowi mikroflora jelita, nabłonek jelitowy, w tym ścisłe połączenia białkowe między komórkami (tzw. tight junctions) oraz tkanka limfatyczna przewodu pokarmowego (GALT). Bariera ta chroni organizm przed działaniem substancji ze środowiska zewnętrznego i jednocześnie umożliwia przejście do krwiobiegu ważnych dla organizmu składników odżywczych i płynów.

Przyczyną zwiększonej przepuszczalności jelitowej mogą być infekcje wirusowe, bakteryjne, pasożyty. Dobrze poznanym mechanizmem jest działanie toksyny przecinkowca cholery. Toksyna ta działa jako modulator ścisłych połączeń między komórkami, zwiększając odwracalnie przepuszczalność jelit.

Inną przyczyną mogą być leki (przeciwzapalne, przeciwbólowe, cytostatyki), alkohol, stres (zwiększone stężenie w organizmie wolnych rodników), składniki niektórych pokarmów (np. gluten), niedożywienie jakościowe (niedobór składników odżywczych) i ilościowe (niedobór kaloryczny), antybiotykoterapia i mogące się z nią wiązać zaburzenia fizjologicznej flory bakteryjnej jelita (dysbioza).

Choroby, które wiąże się z nieszczelnym jelitem to celiakia, cukrzyca typu 1, nieswoiste zapalenia jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego), zespół jelita nadwrażliwego, choroby atopowe (np. astma), alergie pokarmowe, reumatoidalne zapalenie stawów, choroby autoimmunologiczne, autyzm czy depresja. Wśród podanych chorób zwiększona przepuszczalność jelit może być ich następstwem lub stanowić czynnik wyzwalający chorobę.

W przypadku podejrzenia zespołu nieszczelnego jelita można wykonać test absorpcji cukrów. Test polega na spożyciu mieszaniny mannitolu i laktulozy i następnym zbadaniu obecności tych cukrów w moczu. Laktuloza jako cukier słabo wchłanialny sprawdza ścisłość połączeń komórkowych. W przypadku ich rozluźnienia, w moczu pojawią się duże ilości laktulozy. Nieszczelność jelit stwierdza się, gdy w moczu obecne są zarówno duże ilości laktulozy, jak i mannitolu.

Leczenie powinno skupić się przede wszystkim na przyczynie. Jeśli mamy do czynienia z alergią lub nietolerancją pokarmową, z diety należy wykluczyć produkty zawierające alergeny (np. gluten). Jako, że przyczyną może być również zaburzona flora bakteryjna zaleca się przyjmowanie probiotyków. W przypadku nieswoistych chorób jelit, gdzie rozwija się stan zapalny, zaleca się wzbogacenie diety w kwasy omega-3. Ostatnie badania skupiają się na suplementacji glutaminy, jako głównego źródła energii dla enterocytów, jednak ich wyniki są niejednoznaczne i nie należy wyciągać pochopnych wniosków.